Ik wil een zelfstandig bijberoep starten

Bij de mensen die zelfstandig worden, zijn er veel die met een zelfstandig bijberoep starten. Hun aantal groeit jaarlijks en bedraagt ondertussen meer dan 200 000. Wie kan zelfstandige in bijberoep worden en wat zijn de sociale en fiscale gevolgen?

Meteen een misverstand wegwerken. Je kunt niet naar een ondernemingsloket stappen en zeggen: ik wil zelfstandig in bijberoep worden. Zelfstandige in bijberoep (ZIB) is immers geen apart juridisch statuut. Je hebt identiek dezelfde rechten en plichten als een zelfstandige in hoofdberoep. Zowel op het vlak van handelsrecht, vergunningen, boekhouding als startersformaliteiten.

Het enige verschil tussen een zelfstandige in bijberoep en een zelfstandige in hoofdberoep, is dat de bijberoeper minstens halftijds gebonden is door een arbeidsovereenkomst met een werkgever (of een vervangingsinkomen geniet).

Om te weten of iemand al dan niet halftijds in loondienst werkt, moet je het volgende bekijken. Het aantal maandelijks gepresteerde uren van iemand die voltijds in dezelfde onderneming werkt. Dat aantal deel je door twee. De uitkomst is het aantal uren dat je minimum ingeschreven moet zijn om een zelfstandige nevenactiviteit te kunnen beginnen. Doorgaans kom je op 19 uur uit.

Wie kan ook een zelfstandig bijberoep starten?

Onderwijzend personeel, waarbij een onderscheid gemaakt moet worden tussen statutair benoemden en contractuelen. Voor deze laatste geldt de gewone regeling (minimum halftijds). Bij de vast benoemden is minimum 6/10 van een volledige uurrooster noodzakelijk.

Ambtenaren die minstens 200 dagen of 8 maanden per jaar werken (en waarvan het gepresteerde aantal uren minstens gelijk is aan de helft van het aantal uren van een voltijdse betrekking), komen ook in aanmerking. Bijkomende voorwaarde is wel dat zij de toelating van hun werkgever hebben.

Vind je hoofdactiviteit in loondienst in het buitenland plaats? Dan kun je in België een zelfstandig bijberoep beginnen. Op voorwaarde dat het gaat om een tewerkstelling binnen de EU.

Voor mensen met een vervangingsinkomen gelden bijzondere regels. Zo moet iemand in de ziekteverzekering minstens 66 % arbeidsongeschikt zijn. En moet de uitkering die je ontvangt minstens gelijk zijn aan het minimumpensioen voor een alleenstaande zelfstandige.

De regels die op werkzoekenden van toepassing zijn, doen we onderaan dit artikel uit de doeken. Gepensioneerden mag je technisch gezien niet als bijberoepers beschouwen. Het gaat immers om een aparte bijdragecategorie binnen de sociale zekerheid.

Personen die geen of onvoldoende beroepsactiviteit uitoefenen (en dus geen ZIB kunnen worden), kunnen terugvallen op afgeleide sociale rechten. En op die manier een zelfstandig bijberoep starten. Het gaat hierbij om gehuwden, weduwnaars of weduwen en studenten jonger dan 25 jaar van wie het zelfstandig inkomen niet meer dan 6 194 euro bedraagt. Overschrijden zij dit bedrag, dan komen ze terecht in de categorie hoofdberoep.

Gevolgen op sociaal vlak voor een zelfstandige in bijberoep

Zoals iedere zelfstandige dien je aan te sluiten bij een sociaal verzekeringsfonds voor zelfstandigen en tijdig je sociale bijdragen te betalen. Je moet aan het verzekeringsfonds een attest voorleggen waaruit blijkt dat je een hoofdactiviteit uitoefent of een vervangingsinkomen geniet.

Het verschil tussen iemand die deeltijds zelfstandig is en iemand met een zelfstandige hoofdactiviteit, doet zich voor bij de betaling van de driemaandelijkse sociale bijdragen. Zelfstandigen in hoofdberoep betalen minimum 692 euro per kwartaal. Zelfstandigen in bijberoep betalen 22 % op hun netto beroepsinkomsten. Wie minder dan 1 393 euro verdient, betaalt geen sociale bijdragen.

Eerste nadeel van een zelfstandige nevenactiviteit: je bouwt geen sociale rechten op. Dus ook al betaal je sociale bijdragen, je hebt geen recht op een (extra) uitkering met betrekking tot gezinsbijslagen (kindergeld), ziekte- en invaliditeitsuitkering of pensioen. Ook geen verzekering in geval van faillissement trouwens. Dat is alleen weggelegd voor zelfstandigen die bijdragen betalen in de categorie hoofdberoep. De bijdragen die een ZIB’er betaalt, zijn in feite solidariteitsbijdragen.

Je mag jouw nevenactiviteit om op het even welk tijdstip uitoefenen (behalve werkzoekenden – zie verder).

Gevolgen op fiscaal vlak voor een zelfstandige in bijberoep

Tweede nadeel van een zelfstandige nevenactiviteit: je wordt belast in de hoogste schijf. Inkomsten uit een nevenactiviteit worden bij jouw andere inkomsten geteld. Ze komen er bovenop. En daarmee in de hoogste belastingschijf.

Als de inkomsten (brutoloon) uit jouw hoofdactiviteit meer dan 11 240 euro bedragen, gaat het om 40 %. Verdien je meer dan 34 330 euro, dan praten we over 50 % belastingen op de inkomsten uit je nevenactiviteit. In die context is de oprichting van een vennootschap soms het overwegen waard.

Toegegeven, je hebt de mogelijkheid om eventuele verliezen te compenseren met je beroepsinkomsten. In theorie althans. In de praktijk volgt hierover meestal een moeizame discussie met de belastingcontroleur.

Je mag met je nevenactiviteit zoveel verdienen als je wil (behalve werkzoekenden – zie hierna). Verder kan het voor sommigen ZIB’ers interessant zijn om gebruik te maken van de vrijstelling van btw als kleine onderneming

Werkloos en zelfstandig in bijberoep worden

Je kunt niet als werkzoekende zelfstandig in bijberoep worden. Tenzij je ouder dan 50 bent en daarvoor de toelating van de RVA bekomt. Wie een zelfstandig bijberoep uitoefende voordat hij of zij werkloos werd, mag dat onder de volgende voorwaarden behouden.

• De nevenactiviteit die je wenst verder te zetten, oefen je al minstens drie maanden uit
• Je dient een aanvraag in bij de RVA via jouw syndicaat of de Hulpkas voor werkloosheid
• Het gaat niet om horeca-activiteiten, leurhandel, verzekeringen of iets in de bouwsector
• Je oefent jouw nevenactiviteit uit op weekdagen na 6 uur ’s avonds en voor 7 uur ’s morgens

Op zaterdag en zondag mag je ook voor eigen rekening werken. Je hebt dan wel geen recht op een werkloosheidsvergoeding voor de dagen waarop je in het weekend werkt.

De omvang van jouw inkomsten zijn begrensd. Vanaf 4 027 euro vermindert het bedrag van jouw uitkering.

De eigenlijke berekening doet zich voor als volgt. Je moet de totale jaarlijkse netto-inkomsten delen door 312. Overschrijd je hiermee het dagbedrag van 12,91 euro? Dan wordt jouw werkloosheidsuitkering verminderd met het bedrag van jouw zelfstandige inkomsten dat het dagbedrag van 12,91 euro te boven gaat.

Opmerking: niet alleen de winst uit jouw nevenactiviteit is een bepalende factor. De RVA kijkt ook naar jouw omzet. Als die (erg) hoog uitvalt, gaat de RVA over tot het terugvorderen van je uitkering. In dat geval kun je er misschien aan denken om zelfstandige te worden vanuit de werkloosheid